Kościół św. Mikołaja w Łebie. Ostatni ślad dawnego miasta zasypanego przez wydmy

Kościół św. Mikołaja w Łebie jest dziś nie tylko zabytkiem, ale też punktem, który pomaga wyobrazić sobie położenie średniowiecznego miasta. Dawna Łeba znajdowała się po zachodniej stronie ujścia rzeki. W XV i XVI wieku coraz silniejsze sztormy, zmiany linii brzegowej oraz zagrożenie powodziami stopniowo zmuszały mieszkańców do przeniesienia osady w bezpieczniejsze miejsce, na teren obecnego centrum miasta.

Z zabudowy dawnej Łeby na powierzchni nie zachowało się prawie nic. Wyjątkiem jest fragment muru kościoła św. Mikołaja. Jeśli świątynia stała w centralnej części miasta, jej ruiny są dziś ważną wskazówką dla zrozumienia układu dawnej miejscowości. Teren wokół reliktu przez wieki został przysypany piaskiem i porośnięty lasem, co nadało temu miejscu wyjątkowy charakter.

Historia zachodniego brzegu rzeki Łeby nie kończy się jednak na średniowieczu. Przed II wojną światową na Mierzei Łebskiej działała szkoła szybowcowa, wykorzystująca warunki piaszczystych wydm. Później teren przejęło niemieckie wojsko, które kilka kilometrów na zachód od miasta prowadziło prace na poligonie doświadczalnym rakiet. Po wojnie w tym rejonie powstała państwowa stacja meteorologiczna, funkcjonująca do dziś.

W kolejnych dekadach okolice najbliższe plaży zaczęły się rozwijać turystycznie. Jednocześnie same ruiny kościoła pozostały nienaruszone, m.in. dzięki położeniu w pasie ochronnym wydm i pasie technicznym Urzędu Morskiego. W 1967 roku niedaleko tego obszaru utworzono Słowiński Park Narodowy, co dodatkowo podkreśliło przyrodnicze znaczenie tej części wybrzeża.

Najważniejsze współczesne badania przy ruinach przeprowadzono z inicjatywy Gminy Miejskiej Łeba w latach 2015–2019. Najpierw wykonano badania georadarowe, a później archeologiczne odkrywki sięgające kilku metrów. Rozpoznano hipotetyczny obrys dawnego kościoła, zabezpieczono zachowaną budowlę i odnaleziono liczne pozostałości z okresu funkcjonowania średniowiecznej świątyni. Odkryto także pochówki wewnątrz i na zewnątrz obiektu, które stały się podstawą do badań antropologicznych.

Po zakończeniu prac wykopaliska zasypano, a wydobyte zabytki po konserwacji zdeponowano w muzeum w Lęborku. Dokumentacja badań, w tym fotografie, jest dostępna do wglądu w Bibliotece Miejskiej. Dziś ruiny kościoła św. Mikołaja pozostają jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc przypominających o dawnej, zasypanej przez naturę Łebie.